Materiały i pielęgnacja
Materiały cholewki
Skóra, siatka, zamsz i materiały syntetyczne w obuwiu sportowym: właściwości, oddychalność, trwałość i oznaczanie materiałów.
Skóra naturalna
Skóra naturalna jest trwała, dobrze się układa na stopie i z czasem dopasowuje do jej kształtu. Słabo przepuszcza wodę, a jednocześnie pozwala stopie oddychać lepiej niż większość materiałów syntetycznych. Jej wadą jest większa masa oraz konieczność pielęgnacji: bez natłuszczania wysycha, twardnieje i pęka. W obuwiu sportowym skóra pojawia się zwykle w postaci wzmocnień w miejscach narażonych na przetarcie, na przykład wokół palców i na pięcie.
Zamsz i nubuk
Zamsz to skóra o wyprawionej, szorstkiej powierzchni, przyjemna w dotyku, ale wrażliwa na wodę i zabrudzenia. Nubuk jest podobny, nieco bardziej odporny na wilgoć. Oba materiały wymagają szczotki i środków w aerozolu przeznaczonych do skór zamszowych. Mokry zamsz traci kolor i fakturę, dlatego buty z tego materiału nie nadają się na długie wędrówki w deszczu ani do biegania w błocie.
Siatka i tkaniny techniczne
Siatka to najczęstszy materiał cholewki we współczesnym obuwiu do biegania. Jest lekka, dobrze wentylowana i szybko schnie, ale słabiej chroni przed wodą i łatwiej się przeciera. Tkaniny techniczne łączy się z syntetycznymi nakładkami, które usztywniają wybrane strefy bez zwiększania masy. Ten rodzaj cholewki sprawdza się w ciepłe dni oraz przy intensywnym wysiłku, kiedy stopa mocno się poci.
Materiały syntetyczne
Poliuretan, poliester i inne tworzywa sztuczne są tanie, lekkie i odporne na wodę. Nie chłoną wilgoci tak jak skóra, ale też słabiej odprowadzają pot, przez co stopa może się w nich przegrzewać. Syntetyki bywają mniej trwałe od skóry i z czasem pękają w miejscach zgięć. W obuwiu sportowym występują często jako nakładki wzmacniające, a także jako całe cholewki w tańszych modelach.
Oznaczanie materiałów na etykiecie
W Unii Europejskiej obuwie ma obowiązek informowania o materiale, z którego wykonano cholewkę, podszewkę oraz podeszwę zewnętrzną. Na etykiecie pojawiają się piktogramy oznaczające skórę, skórę powlekana, tekstylia i inne materiały, wraz z podpisem słownym. Dzięki temu kupujący wie, co nabywa, bez oceniania po wyglądzie, który bywa mylący. Szczegóły określa dyrektywa unijna o oznaczaniu obuwia, przywołana w sekcji Materiały i pielęgnacja.
Jak materiał wpływa na pielęgnację
Każdy materiał wymaga innego postępowania. Skórę przemywa się wilgotną ściereczką i natłuszcza, zamsz czyści szczotką, siatkę delikatnie szczotkuje w letniej wodzie, a syntetyki wystarczy przetrzeć. Uniwersalne środki czyszczące bywają zbyt agresywne dla niektórych materiałów. Procedurę krok po kroku opisuje poradnik Jak czyścić buty sportowe.
Podeszwa środkowa i zewnętrzna
O właściwościach amortyzujących decyduje podeszwa środkowa, najczęściej z pianki. Różne rodzaje pianki różnią się sprężystością i trwałością. Podeszwa zewnętrzna to zwykle guma, twardsza dla trwałości lub miększa dla przyczepności. W obuwiu trekkingowym spotyka się gumy o wysokiej przyczepności na mokrym kamieniu. Te warstwy zużywają się w różnym tempie i to one, a nie cholewka, często decydują o tym, że but nadaje się do wymiany.
Zrozumienie materiałów pozwala wybrać obuwie odpowiednie do warunków i pielęgnować je właściwie. But o cholewce dopasowanej do pogody i aktywności służy dłużej i mniej męczy stopę. Więcej o doborze obuwia do konkretnej dyscypliny znajduje się w sekcji Rodzaje obuwia, a o pomiarze stopy w poradniku Rozmiar i szerokość stopy.
Oddychalność i wodoodporność
Oddychalność i wodoodporność pozostają w napięciu. Materiał, który dobrze odprowadza parę wodną, zwykle przepuszcza też wodę z zewnątrz. Membrany starają się pogodzić oba zadania, ale ich działanie zależy od pielęgnacji i od tego, czy warstwa nie została zatkana zabrudzeniami. But z membraną nie jest wiecznie wodoodporny, jeśli się go zaniedba.
W praktyce wybór zależy od pogody i aktywności. Na letnie bieganie wystarczy przewiewna siatka, która szybko schnie. Na jesienne wędrówki przydaje się cholewka ze skóry lub z membraną. Na zimę liczy się izolacja i ochrona przed wilgocią, choć obuwie sportowe rzadko bywa projektowane na mróz.
Trwałość a komfort
Materiały trwalsze są zwykle cięższe i mniej przewiewne, a lżejsze szybciej się zużywają. To kompromis, który każdy kupujący rozstrzyga sam, zależnie od tego, jak często i jak intensywnie korzysta z obuwia. Osoba biegająca codziennie potrzebuje innej równowagi niż ta, która zakłada but okazjonalnie.
Warto też pamiętać o strefach wzmocnionych. Nakładki wokół palców i na pięcie chronią miejsca najbardziej narażone na przetarcie i pozwalają połączyć lekkość z trwałością. Ich obecność bywa lepszym wskaźnikiem jakości wykonania niż sam wygląd buta.
Jak dbać o kolor i wygląd
Materiały zmieniają wygląd z czasem. Skóra ciemnieje i nabiera patyny, siatka żółknie, zamsz blaknie. Części tych zmian nie da się odwrócić, ale można je opóźnić. Impregnacja, właściwe czyszczenie i unikanie słońca ograniczają blaknięcie i zabrudzenia. Środki barwiące do skór pomagają odświeżyć kolor, ale wymagają ostrożności i próby na niewidocznym fragmencie.
Wygląd nie powinien jednak przesłaniać funkcji. But, który stracił właściwości amortyzujące, nie stanie się dobry po odświeżeniu koloru. Estetyka i trwałość to dwie osobne sprawy, a decyzję o wymianie powinien wyznaczać stan podeszwy, a nie wygląd cholewki.
Podsumowanie
Znajomość materiałów pozwala wybrać obuwie odpowiednie do pogody i aktywności oraz pielęgnować je właściwie. Skóra wymaga natłuszczania, zamsz szczotki, siatka delikatnego czyszczenia, a syntetyki przemycia. Etykieta podaje, z czego wykonano cholewkę, podszewkę i podeszwę, co pomaga podjąć świadomą decyzję. Więcej o pielęgnacji znajduje się w poradniku Jak czyścić buty sportowe.
Najczęstsze pytania
Czy skóra jest zawsze lepsza od siatki. Nie, zależy od aktywności i pogody. Czy membrana oznacza, że but jest w pełni wodoodporny. Nie, chroni przed wilgocią, ale wymaga pielęgnacji i nie jest wieczna. Czy syntetyki są gorsze od materiałów naturalnych. Nie, mają inne właściwości, a wybór zależy od zastosowania.